Facebook logo

Czy wiesz, jak zapobiegać upadkom osób starszych?

Upadki osób starszych w Polsce to problem pociągający za sobą poważne skutki medyczne, ekonomiczne i społeczne. wśród osób starszych upadki częściej niż w innych grupach wiekowych są przyczyną niepełnosprawności i większej śmiertelności.


Przyczyny upadków osób starszych można podzielić na:

  • wewnętrzne (wynikające z zaburzeń w obrębie organizmu)
  • zewnętrzne (pochodzące z otaczającego środowiska).

Czynniki wewnętrzne wynikają z:

  1. inwolucyjnych zmian starczych
  2. obecności chorób ostrych i przewlekłych
  3. stosowanej farmakoterapii.

Zmiany inwolucyjne i choroby usposabiające ludzi starszych do upadku dotyczą narządów zmysłów biorących udział w kontroli postawy, przede wszystkim wzroku, słuchu, równowagi, układu nerwowego, mięśniowo-szkieletowego a także układu krążenia.

Czynniki zewnętrzne czyli środowiskowe przyczyny upadków wiążą się z niedostosowaniem otoczenia do obniżonej wskutek wieku i chorób sprawności funkcjonalnej.

W warunkach domowych najczęściej są to: śliskie podłoże, progi, dywany nieprzymocowane do podłoża, brak poręczy, nierówne stopnie, niski sedes, śliska wanna, brak uchwytów, nieodpowiednie oświetlenie.

Poza domem to wysokie krawężniki, nierówne i dziurawe chodniki, nieprzystosowane wejścia i schody w budynkach publicznych itp. W Polsce taka sytuacja jest wynikiem zaniedbań w zakresie standardów w budownictwie.

Nagłe pogorszenie warunków atmosferycznych; atak mrozu przy wilgotnej nawierzchni, pojawienie się śniegu i lodu na chodnikach to czynniki zewnętrzne także zwiększające w znaczny sposób liczbę upadających.

Na znaczenie upadków wpływają ich następstwa:

  • Blisko połowa upadków prowadzi do jakiegokolwiek urazu.
  • 10-15% upadków jest przyczyną cięższych urazów w postaci ran, wstrząśnienia mózgu, krwiaków wewnątrzczaszkowych.
  • 5-6% upadków to różnego rodzaju złamania m.in kości przedramienia, kości ramiennej, miednicy i najpoważniejsze dla osób starszych złamania nasady bliższej kości udowej. Te ostatnie są przyczyną zwiększonej chorobowości i śmiertelności osób starszych.
  • W Polsce umieralność z powodu urazów będących wynikiem upadków sięga 59 zgonów na 100 000 osób starszych – w Szwecji 23 zgony na 100 000.
  • 50% osób starszych, które chodziły samodzielnie przed złamaniem nasady bliższej kości udowej traci tę zdolność i wymaga opieki, często całodobowej.
  • Unieruchomienie wskutek złamań predysponuje do wystąpienia powikłań takich jak: infekcje, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, odleżyny, przykurcze w stawach. Powikłania te wydłużają czas hospitalizacji i niejednokrotnie prowadzą do przedwczesnych zgonów.
  • Zarówno częstotliwość takich zdarzeń jak i ryzyko występowania powikłań w ich rezultacie znacznie wzrasta po osiągnięciu wieku lat 65.
  • Bardzo często upadkom takim można skutecznie zapobiec, stosując dość nieskomplikowane środki zaradcze, np. odpowiednio modyfikując dawki regularnie przyjmowanych leków, zalecając odpowiednie ćwiczenia, dobierając odpowiednie okulary, etc.
  • Personel medyczny może skutecznie zapobiegać upadkom m.in. oceniając stopień ryzyka upadku u danej osoby starszej.

CO MOŻE ZROBIĆ OSOBA STARSZA WE WŁASNYM ZAKRESIE ŻEBY ZAPOBIEGAĆ UPADKOM I ICH NASTĘPSTWOM?

Poinformować personel medyczny:

  • o upadkach które miały miejsce w przeszłości (w przypadku takich zdarzeń), opisując dokładnie towarzyszące im okoliczności,
  • o wszelkich przyjmowanych regularnie lekach, wraz z lekami ogólnie dostępnymi bez recepty,
  • o jakichkolwiek kłopotach ze wzrokiem lub też innych dolegliwościach szczególnie ze strony układu krążenia,
  • o jakichkolwiek kłopotach z chodzeniem lub odczuwaniem zaburzeń równowagi w czasie zmiany pozycji z siedzącej do stojącej,
  • o potrzebie posługiwania się laską, czy też innym sprzętem (kule, balkonik itp.) poprawiającym stabilność w czasie chodzenia
  • Podjąć próbę zmniejszenia ryzyka upadków wynikającego z niedostosowania warunków mieszkaniowych i środowiskowych.

CO MOŻE ZROBIĆ PERSONEL MEDYCZNY ŻEBY ZAPOBIEGAĆ UPADKOM:

1. Ocenić ryzyko upadków opierając się na:

  • Analizie dotychczasowych upadków (miejsce, czas oraz zwiastuny upadku).
  • Wywiadzie dotyczącym przebytych i aktualnych chorób ostrych i przewlekłych.
  • Zebraniu informacji o wszystkich stosowanych lekach.
  • Badaniu ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń kardiologicznych (badanie rytmu serca, ciśnienia tętniczego), zaburzeń neurologicznych oraz zmian w narządzie ruchu.
  • Badaniu stanu równowagi oraz sposobu poruszania się (test Tinetti, test Berg).
  • Badaniu sprawności funkcjonalnej (test Wstań i Idź, test Fullerton).
  • Badaniu stanu wzroku.
  • Dokładnym poznaniu sprzętu i pomocy technicznych dotychczas stosowanych przez osobę starszą podczas zmian pozycji i chodzenia.
  • Wywiadzie dotyczącym warunków domowych i środowiskowych osoby starszej.

2. Podjąć działania mające na celu zmniejszenie ryzyka upadków i ich następstw po przez:

  • Konsekwentne leczenie chorób ostrych i przewlekłych (poprawa wydolności krążenia, zapobieganie zaburzeniom rytmu i przewodzenia serca.
  • ustabilizowanie ciśnienia tętniczego, wyrównanie cukrzycy, kontrola okulistyczna, leczenie chorób neurologicznych i schorzeń narządu ruchu, optymalizacja leczenia innych chorób).
  • Kontrolę dotychczas przyjmowanych leków i modyfikację ich dawki w tym również preparatów ziołowych i leków ogólnie dostępnych bez recepty.
  • Ustalenie programu ćwiczeń fizycznych, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które polegają na wzmacnianiu poczucia równowagi (np. ćwiczenia sensomotoryczne).
  • Określenie ćwiczeń usprawniających chód oraz optymalnego wykorzystania sprzętu podczas codziennego poruszania się osoby starszej.
  • Stosowanie ćwiczeń bezpiecznej zmiany pozycji z siedzącej na stojącą i ze stojącej na siedzącą.
  • Przygotowanie osoby starszej do radzenia sobie w sytuacji gdyby doszło do upadku – nauka podnoszenia się po ewentualnym upadku - rekomendowana metoda ruchów wstecznych.
  • Dobór odpowiedniego obuwia oraz sprzętu i pomocy technicznych stosowanych w czasie chodzenia.
  • Zalecenie i dobór ochraniaczy na biodra (hip protectors) jeżeli jest taka potrzeba.
  • Wprowadzenie usprawnień w wyposażeniu mieszkania, np. zainstalowanie lepszego oświetlenia, umocowanie wykładzin podłogowych, dywanów oraz modernizację łazienki z zaopatrzeniem jej w maty antypoślizgowe i uchwyty w sąsiedztwie prysznica, wanny i sedesu.
  • Informowanie o czynnikach środowiskowych zwiększających ryzyko upadku poza domem.

Pamiętaj: wystarczy jeden upadek by życie osoby starszej, jej opiekunów i personelu medycznego uległo diametralnej zmianie.

Październik miesiącem seniorów!

Autor: Prof. Marek Żak

Źródło: Zdrowa Wiedza

Strona stosuje pliki cookies. Korzystanie ze strony oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies zgodnie z Polityką cookies.

Akceptuj